Donnerstag, 30. März 2017

Antaŭ cent kvin jaroj mortis Karl May

Hodiaŭ antaŭ cent kvin jaroj, je la 30a de marto 1912, mortis Karl May en la saksa urbo Radebeul ĉe Dresden post sia 70a naskiĝtago. Li estas ĝis hodiaŭ fama kaj ofte legata aŭtoro de aventuraj kaj vojaĝaj romanoj. Liaj rakontoj apartenas al la klasikaĵoj de la germana literaturo.

Karl May naskiĝis je la 25a de Februaro 1842 en malriĉa teksista familo vivanta en la saksa urbeto Ernstthal. Ĝi ekde 1989 estas parto de Hohenstein-Ernstthal. Tiun loknomon ni trovas en lia plumnomo »Karl Hohenthal«, sub kiu li verkis inter alie la rakonton »Die Both Shatters« (La Shatter-viroj). Li estiĝis instruisto, sed estis maldungata unuafoje pro amindumado kun la edzino de sia gastejestro, duafoje pro ŝtelo de horloĝo de kunluanto.

En 1862 juĝisto kondamnis lin al mallibereja puno de ses semajnoj. Post pluraj aliaj restadoj en malliberejoj li eklaboris en 1874 kiel redakisto kaj poste kiel profesia verkisto.

Liaj rakontoj pri elpensitaj vojaĝoj kaj aventuroj en norda kaj suda Amerikoj, la Otomana Imperio kaj Azio aperis en diversaj gazetoj kaj revuoj kaj fine libroforme. Ili estis »tre germanaj« (Helmut Schmiedt) kaj famigis lin en Germanio kaj kelkaj europaj landoj. Ekster Europo li restis sufiĉe nekonata. Multaj el liaj figuroj, el kiuj Old Shatterhand kaj Winnetou estas la plej konataj, havas strangan eksteraĵon kaj kaprican konduton.

En Bad Segeberg en la germana partoŝtato Ŝlesvig-Holstinio ĉiujare okazas Karl-May-Ludoj, kie oni prezentas liajn rakontojn spektakloforme sub libera ĉielo.

En Esperanto aperis »Liberigo« (Eine Befreiung, trad. Cornelia Rau, kune en germana kaj en Esperanto en 1999 ĉe Karl-May-Verlag, ISBN 9783780230058).

Antaŭ kvin jaroj aperis libreto kun tri rakontoj de Karl May. »La unua alko« enhavas krom la titolan rakonton la verketojn »La venĝo de la mormonano« kaj »La Shatter-viroj« (52 paĝoj, ISBN 978-3-8448-1645-7, eldonejo Books On Demand en Norderstedt).


Samstag, 21. Januar 2017

Impresoj de Amrum (3)

De tempo al tempo estas ekstreme malalta akvo kaŭzita de tajdo kaj ventodirekto. En tia situacio eĉ la pramoj ne povas veturi, ĉar en la pasejo mankas akvo. Ili devas atendi kelkan tempon, ĝis la maro plialtiĝas. Tio estas malagrabla afero por la turistoj, sed oni devas enkalkuli tion, se oni feriadas sur insulo en la Norda maro.






Speciale en tempo de malalta akvo la retiriĝanta maro kreas portempajn novajn pejzaĝojn. Marbirdoj rapide okupas ilin.



 

Montag, 16. Januar 2017

Diraĵo de Mohawk-indianoj

Kontribuo de nia amiko Rainer Haupt el Hamburg, kiu tradukis la jenan tekston:

Paco ne estas nur la kontraŭo de milito,
Ne estas nur la periodo inter du militoj -
          Paco estas pli.
Paco estas leĝo de homara vivo.
Paco estas tiam, kiam ni agas prave
Kaj kiam inter ĉiu unuopa homo
Kaj ĉiu popolo regas justeco.

***

Friede ist nicht nur das Gegenteil von Krieg,
Nicht nur der Zeitraum zwischen zwei Kriegen -
          Friede ist mehr.
Friede ist das Gesetz menschlichen Lebens,
Friede ist dann, wenn wir recht handeln
und wenn zwischen jedem einzelnen Menschen
und jedem Volk Gerechtigkeit herrscht.

Freitag, 23. Dezember 2016

Impresoj de Amrum (2)

Ne nur nuboj super Norda Maro estas belaj. Kelkfoje min ravas ĉielarkoj:


Ĉielarko super la haveno de Amrum.



Turistoj volonte venas dum somero, sed pli kaj pli da ili vizitas la insulon ankaŭ en aliaj jarsezonoj. Tiam povas esti, ke nebulo kovras la pejzaĝon.Mi ŝatas la insulon je ĉia vetero. Egale, ĉu suno brilas, ĉu neĝo kovras la stratojn, ĉu frostego glaciigas la maron – mi faras miajn promenojn kaj ĝojas.
 
Tra nebul-kovritaj dunoj serpentumas ligna vojo.

Tio estas vido al la maro – se ne estas nebulo.

Kompreneble okaze de kristnaska festo la insulanoj starigas ornamitajn koniferojn en siajn domojn kaj apud la stratojn. La tradicia artaĵo tamen estas la frisa arko. Vi povas vidi ĝin ĉi tie ĉe la haveno de Wittdün …


kaj en modifita formo (kruco antataŭ arko) super la enirejo al domo:




Kunmetaĵoj:
  •  art··o
  • ĉiel·ark·o
  • en·ir·ej·o
  • frost·eg·o
  • glaci·ig·i
  • insul·an·o
  • jar·sezon·o
  • kelk·foj·e, kompren·ebl·e, krist·nask·o
  • serpent·um·i, star·ig·i

Dienstag, 20. Dezember 2016

Atenco en Berlin

Laŭ la ĝisnunaj informoj (mateno de 2016-12-20) en Berlin, ĉefurbo de Germanio, okazis multviktima atenco.

La atenconto ŝtelis polan trenkamionon kun selkuplita remorko, mortigis ties ŝoforon kaj intence veturigis la veturilon ŝarĝo de ŝtaltuboj en la kristnaskan bazaron ĉe »Gedächtniskirche« (Kaiser-Wilhelm-Memor-Preĝejo) ĉirkaŭ la dudeka horo de lundo, 2016-12-19. Mortis 12 homoj, eble kvindek vundiĝis. La atencinto fuĝis for de la atencejo, sed estis kaptata post nelonge.

Laŭ nekonfirmitaj informoj li eniris en Germanion fine de decembro 2015 kiel fuĝinto el Pakistanio aŭ Afganio, aŭ laŭ aliaj fontoj en februaro 2016. La polico jam konis lin pro pluraj malgravaj krimoj. Li uzis diversajn falsnomojn. Tamen ne estas klare, ĉu la arestito vere estas la atencinto.

Klarige: La amasa alveno de fuĝintoj (inter 800 000 ĝis 1,5 milionoj depende de la politika pozicio) je 2015 en Germanio estis fakte nesolvebla tasko por la limpolico. Multaj homoj venis sen aŭ kun falsaj dokumentoj, aliaj tute ne registriĝis, sed supozeble malaperis en la grandaj urboj. La registrado okazis ĉefe laŭ la informoj, kiujn la fuĝintoj donis. Laŭ mia scio oni ne prenis fingropremaĵojn aŭ sangon por identigi iun (tiucele oni bezonas juĝistan ordonon en Germanio, kaj tiu donas la ordonon nur en kazo de serioza suspekto pri krimo).

La Kaiser-Wilhelm-Memor-Preĝejo (popolnome »Gedächtniskirche«; Kaiser Wilhelm = imperiestro Wilhelm Ia) estas fama preĝejo en la centro de Berlin. Ĝi troviĝas sur la placo Breitscheidplatz inter la stratoj Kurfürstendamm, Tauentzienstraße kaj Budapester Straße en la urboparto Berlin-Charlottenburg.

La reagoj ĉe tvitero kelkfoje sonis al mi strangaj:


  • »Ĝi estiĝas teroro, ĉar ni nomas ĝin teroro.« (Kio alia ĝi estas, ĉu kultura pliriĉiĝo?)
  • »Mi atendas la morgaŭajn novaĵojn.« (Eble ĉio estis nur falsinformo? Ĉu vero estas nur tio, kion la gazetaro kaj la partio nomis tiel?)
  • "Kio instruis al ni la jaro 2016, tio validas ankaŭ ĉi-nokte: Ĵurnalismo estu nur tiel rapida, kiel ĝi povas esti bona. (Tute sensenca parolveziko, kiun mi ne komprenas. Tion skribis profesia ĵurnalisto.)


La esperantistoj kaj la teroro


Mi enŝovas tiun rimarkon ĉi tie, kvankam ne estas certe, ke la ĵusa atenco en Berlin havis terorisman kaŭzon. Preparante alian artikolon, mi rimarkis, ke la esperantistoj havas strangan rilaton al terorismo. Tio pruvis al mi la artikolo pri la Pariza spektaklejo Bataclan. La artikolo enhavas nenian mencion pri la terora atenco de 2015-decembro-13. Ekzistas ligilo al la artikolo Atencoj de novembro 2015 en Parizo, sed ankaŭ(!) ĉi tiu ne raportas pri la atenco kontraŭ Bataclan. La koncerna alineo havas nur titolon, sed nenian enhavon. Tro multaj esperantistoj tro malmulte interesiĝas pri la ekstera mondo. Kial la mondo interesiĝu pri la esperantistoj?

Postskribo (2916-12-21)

  • La suspektito el Pakistanio estas malarestita. La atencinto plu estas nekonata.
  • La teror-organizo »Islama Ŝtato« pretendas la atencon por si.